https://doi.org/10.51733/opm.2025.07

Autorzy: M. Wolański, M. Czerliński, M. Pinkosz

 

 

 

Najważniejsze wyniki badania

Analiza pozwoliła przedstawić pozytywne przykłady systemów ulg ustawowych funkcjonujących w wybranych państwach europejskich. Wynika z nich, że uproszczenie systemu pozwala na stworzenie dobrej jakości integracji
taryfowej, co z kolei przekłada się na zwiększenie atrakcyjności publicznego transportu zbiorowego.

Pozytywne przykłady z zagranicy posłużyły do wypracowania nowej koncepcji ulg ustawowych, która przede wszystkim opiera się na jak najmniejszej liczbie poziomów ulg.

Rezultatem badań i analiz są dwa autorskie, alternatywne scenariusze rekomendacyjne wraz z projekcjami finansowymi, a także skutkami redystrybucyjnymi (w tym przynajmniej jeden ze scenariuszy oparty jest na
finansowaniu ryczałtowym), przy jednoczesnym założeniu ułatwiania integracji taryfowej w różnych aktualnie spotykanych konfiguracjach.

Przedstawiono cztery modele prawno‑finansowe nowego systemu ulg publicznego transportu zbiorowego, które różnią się przede wszystkim formą wypłacania rekompensaty za przychody utracone z tytułu honorowania ulg ustawowych w przewozach pasażerskich. Wprowadzenie modeli nie jest ściśle związane z uproszczeniem systemu ulg ustawowych. Zmiana katalogu ulg może być jednak szansą na zmianę modelu rekompensat na korzystny zarówno dla organizatorów i przewoźników, jak i dla pasażerów.

Literatura

Altstadtbim, b.d. Dostępne na: https://www.holding-graz.at/en/mobility/altstadtbim/ [data dostępu: 26.03.2025]. 

Bilet Metropolitalny i Małopolski Bilet Zintegrowany (oferta na stronie Kolei Małopolskich), 2025. Dostępne na: https://kolejemalopolskie.com.pl/pl/dla-pasazera/oferty-taryfy-przepisy/bilet-metropolitalny-i-malopolski-bilet-zintegrowany [data dostępu: 25.03.2025]. 

City Transit, b.d. Dostępne na: https://www.workinaustria.com/en/your-personal-guide/living-in-austria/city-transit/ [data dostępu: 26.03.2025]. 

Czesi wycofują się ze zniżki 75% na bilety dla uczniów, studentów i seniorów, 20.01.2022, Nakolei.pl. Dostępne na: https://www.nakolei.pl/czesi-wycofuja-sie-ze-znizki-75-na-bilety-dla-uczniow-studentow-i-seniorow [data dostępu: 27.03.2025]. 

Czubiński R., 10.09.2024, Malinowski (PKP Intercity): Uporządkowanie ulg to priorytet, Rynek Kolejowy. Dostępne na: https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/malinowski-uporzadkowanie-ulg-to-priorytet-120467.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Deutschlandticket-Preis soll bis 2029 stabil bleiben, 14.04.2025. Dostępne na: https://www.deutschlandfunk.de/deutschlandticket-finanzierung-kosten-bilanz-100.html [data dostępu: 25.04.2025]. 

Discounts and free travel, b.d. Dostępne na: https://www.wienerlinien.at/web/wl-en/discounts-and-free-travel [data dostępu: 26.03.2025]. 

Discounts in transportation, b.d. Dostępne na: https://www.isic.cz/en/discounts-in-transportation [data dostępu: 26.03.2025]. 

Discounts, 01.04.2023. Dostępne na: https://pid.cz/en/discounts/ [data dostępu: 26.03.2025]. 

EasyRide: swipe your way across all of Switzerland, b.d. Dostępne na:  https://www.sbb.ch/en/travel-information/apps/sbb-mobile/easyride.html [data dostępu: 09.07.2025]. 

Financing, b.d. Dostępne na: https://www.bav.admin.ch/bav/en/home/general-topics/finanzierung.html [data dostępu: 25.04.2025]. 

Free transport, apply for supplementary sheet with token, b.d. Dostępne na: https://verwaltung.bund.de/leistungsverzeichnis/EN/leistung/99015013012000/herausgeber/SN-6000938/region/14 [data dostępu: 26.03.2025]. 

Half-price travel throughout Switzerland with the Half Fare Travelcard, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/tickets-offers/travelcards/half-fare-travelcard.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Ile kosztują podróże posłów pociągami PKP Intercity? Jest nowa umowa, 17.01.2025, TransInfo. Dostępne na: https://transinfo.pl/inforail/ile-kosztuja-podroze-poslow-pociagami-pkp-intercity-jest-nowa-umowa/ [data dostępu: 23.04.2025]. 

Ingyen utazás a nagycsaládoknak és a határon túliaknak, több engedmény a fiataloknak – közzétették, hogy változnak az utazási kedvezmények, 20.02.2024, hvg. Dostępne na: https://hvg.hu/gazdasag/20240220_Ingyen_utazas_a_nagycsaladoknak_es_a_hataron_tuliaknak_tobb_kedvezmeny_a_fiataloknak__kozzetettek_hogy_valtoznak_a_kedvezmenyek [data dostępu: 25.04.2025]. 

Jackiewicz J., Czech P., Barcik J., 2010, System taryfowo-biletowy stosowany w komunikacji miejskiej – część I, Zeszyty Naukowe. Transport, (67), 67–74. 

Just check in and go – there’s nothing else to worry about, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/travel-information/apps/sbb-mobile/easyride.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Karbowicz E., 17.09.2024, Zniżki dla emerytów na komunikację miejską i pociągi. Jaki warunek trzeba spełnić?, Dziennik Gazeta Prawna. Dostępne na: https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/9607320,darmowa-komunikacja-miejska-dla-emerytow-i-wiele-znizek-na-pociagi-ja.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

KlimaTicket, https://www.klimaticket.at/en/home/ [data dostępu: 26.03.2025]. 

KlimaTicket-Report 2022, 2023. Dostępne na:  https://www.bmimi.gv.at/themen/mobilitaet/1-2-3-ticket/publikationen/klimaticket-report-2022.html [data dostępu: 23.04.2025]. 

Kończy się kasa na ulgi ustawowe w transporcie, 02.11.2022, Nowy Obywatel. Dostępne na: https://nowyobywatel.pl/2022/11/02/konczy-sie-kasa-na-ulgi-ustawowe-w-transporcie [data dostępu: 27.03.2025]. 

„Lewe” bilety u przewoźników, 05.12.2016. Dostępne na: https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/136003,quotLewequot-bilety-u-przewoznikow.html [data dostępu: 23.04.2025]. 

Makosz A., 16.12.2009, Ulga na przejazdy komunikacją miejską nie może być niższa niż ustawowa, Dziennik Gazeta Prawna. Dostępne na: https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/379564,ulga-na-przejazdy-komunikacja-miejska-nie-moze-byc-nizsza-niz-ustawowa.html [data dostępu: 23.04.2025]. 

Malepszak P., 2024, Pismo Piotra Malepszaka, z upoważnienia Ministra Infrastruktury do samorządów województw. 

Megszűnhet szinte minden utazási kedvezmény, 21.11.2025. Dostępne na: https://hvg.hu/gazdasag/20121121_Megszunhet_szinte_minden_utazasi_kedvezme [data dostępu: 25.04.2025]. 

ÖBB-Ermäßigung, b.d. Dostępne na:  https://www.oesterreich.gv.at/themen/steuern_und_finanzen/unterstuetzungen_beihilfen_und_foerderungen/sonstige_beihilfen_und_foerderungen/5/7/Seite.450711.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Od dubna žáci, studenti a starší 65 let cestují za půlku, sleva zůstává jako podpora veřejné dopravy, 31.03.2022. Dostępne na: https://md.gov.cz/Media/Media-a-tiskove-zpravy/Od-dubna-zaci,-studenti-a-starsi-65-let-cestuji-za?lang=en-GB [data dostępu: 26.03.2025]. 

One ticket to ride: Hungary sees passenger surge after fare reform, 14.04.2025. Dostępne na:  https://www.railtech.com/all/2025/04/14/one-ticket-to-ride-hungary-sees-passenger-surge-after-fare-reform/ [data dostępu: 11.07.2025]. 

Przejazdy bezpłatne i ulgowe, b.d. Dostępne na: https://utk.gov.pl/pl/pasazerowie/kolejowe-faq/przejazdy-bezplatne/14418,Przejazdy-bezplatne-i-ulgowe.html [data dostępu: 27.03.2025]. 

Public Transportation in Germany, 25.03.2025. Dostępne na: https://handbookgermany.de/en/mobility [data dostępu: 26.03.2025]. 

Questions and answers, b.d. Dostępne na: https://www.oebb.at/en/fragen-und-antworten/kundenkarten/vorteilscard/alle-vorteilscards [data dostępu: 26.03.2025]. 

Schülerinnen, Schüler und Lehrlinge, b.d. Dostępne na: https://www.bmimi.gv.at/themen/mobilitaet/transport/nahverkehr/verkehrsverbuende/verbundtarife/schueler.html [data dostępu: 23.04.2025]. 

Schváleno: Senioři, žáci a studenti budou mít od půlky června na vlaky a autobusy 75 procentní slevu, 27.03.2018. Dostępne na: https://md.gov.cz/Media/Media-a-tiskove-zpravy/Schvaleno-Seniori,-zaci-a-studenti-budou-mit-od-p [data dostępu: 24.04.2025]. 

Seniors, pupils and students will have a 75% discount on trains and buses, 27.03.2018. Dostępne na: https://md.gov.cz/Media/Media-a-tiskove-zpravy/Schvaleno-Seniori,-zaci-a-studenti-budou-mit-od-p?lang=en-GB [data dostępu: 09.08.2025]. 

Slevy na jízdné se sníží ze 75 na 50 procent. Ročně to má přinést úsporu přes 1,8 miliardy korun, 19.01.2022. Dostępne na: https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/kupka-snizeni-slev-doprava-polovina-ceny-jizdneho_2201191121_pik [data dostępu: 24.04.2025]. 

Štraub D., Mróz K., 2023, Transport bezpłatny i na żądanie jako alternatywne systemy kształtowania oferty przewozów pasażerskich, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków 

Super saver fare for senior citizens – for everyone over 65, b.d. Dostępne na: https://int.bahn.de/en/offers/saver-fare-flexible-fare/super-saver-fare-senior [data dostępu: 26.03.2025]. 

Székely S., 14.06.2018, Spórol az utazási kedvezményeken a kormány, mfor.hu. Dostępne na: https://mfor.hu/cikkek/befektetes/sporolnak-az-utazasi-kedvezmenyeken-orbanek.html [data dostępu: 25.04.2025]. 

The Companion Travelcard, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/tickets-offers/travelcards/companion-travelcard.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

The GA Travelcard, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/tickets-offers/travelcards/ga-travelcard.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

The GA Travelcard for the whole family, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/tickets-offers/travelcards/ga-travelcard/ga-travelcard-families.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Ticket infos, b.d. Dostępne na: https://www.holding-graz.at/en/mobility/ticketshop [data dostępu: 26.03.2025]. 

Tickets and travelcards for children and young people, b.d. Dostępne na: https://www.sbb.ch/en/travel-information/individual-needs/travelling-with-children/tickets-travelcards.html [data dostępu: 26.03.2025]. 

Top Youth Ticket | Youth Ticket, b.d. Dostępne na: https://www.wienerlinien.at/web/wl-en/tickets-for-youths [data dostępu: 26.03.2025]. 

Uchwały Zarządu „Koleje Małopolskie” sp. z o.o. nr 231/2024 z dnia 3 grudnia 2024 r. – Warunki taryfowe oferty specjalnej „Małopolski Bilet Zintegrowany”. 

Új tarifa 2024. március 1-jétől, b.d. Dostępne na: https://www.ujtarifa.hu/ [data dostępu: 26.03.2025]. 

Ujednolicenie ulg w transporcie publicznym w 2025 r.?, 15.11.2024. Dostępne na: https://www.nakolei.pl/ujednolicenie-ulg-w-transporcie-publicznym-w-2025-r [data dostępu: 26.03.2025]. 

Vláda schválila nové slevy na jízdném pro seniory, žáky a studenty a koncepci na pomoc státům postiženým migrací, 27.03.2018. Dostępne na: https://vlada.gov.cz/cz/media-centrum/aktualne/vlada-schvalila-nove-slevy-na-jizdnem-pro-seniory–zaky-a-studenty-a-koncepci-na-pomoc-statum-postizenym-migraci-164297/ [data dostępu: 24.04.2025]. 

W Gorzowie Wlkp. od 2026 r. bezpłatna komunikacja miejska dla posiadaczy karty mieszkańca, 17.01.2025. Dostępne na: https://samorzad.pap.pl/kategoria/aktualnosci/w-gorzowie-wlkp-od-2026-r-bezplatna-komunikacja-miejska-dla-posiadaczy-karty [data dostępu: 26.03.2025]. 

Węcek J., 05.11.2024, Milion w środę, milion w sobotę. Tyle będzie kosztować nas prezydent w przyszłym roku [LISTA WYDATKÓW], Fakt. Dostępne na: https://www.fakt.pl/pieniadze/oto-wydatki-kancelarii-sejmu-senatu-i-prezydenta-na-2025-r-lista-robi-wrazenie/f57675l [data dostępu: 23.04.2025]. 

Wie geht es mit dem Deutschlandticket weiter?, 10.02.2025. Dostępne na: https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/deutschlandticket-finanzierung-2026-nahverkehr-100.html [data dostępu: 25.04.2025]. 

Wolański M., 2024, List dr hab. Michała Wolańskiego, prof. SGH do Ministra Infrastruktury Pana Dariusza Klimczaka w sprawie podjęcia działań przeciwdziałających wykluczeniu komunikacyjnemu. 

Wspólny Bilet Aglomeracyjny, b.d. Dostępne na: http://www.migawka.lodz.pl/article/wspolny-bilet-aglomeracyjny [data dostępu: 25.03.2025]. 

Zahlen, Daten, Fakten, b.d. Dostępne na: https://www.bmimi.gv.at/themen/mobilitaet/1-2-3-ticket/fakten.html [data dostępu: 09.07.2025]. 

Změny ve slevách na jízdné: Proplácení bude mít svůj strop, 31.10.2019. Dostępne na: https://md.gov.cz/Media/Media-a-tiskove-zpravy/Zmeny-ve-slevach-na-jizdne-Proplaceni-bude-mit-sv [data dostępu: 24.04.2025]. 

 

Akty prawne i orzeczenia 

38/2024. (II. 29.) Korm. Rendelet a közforgalmú személyszállítási utazási kedvezményekről. Dostępne na: https://net.jogtar.hu/jogszabaly?docid=a2400038.kor [data dostępu: 25.04.2025]. 

85/2007. (IV. 25.) Korm. Rendelet a közforgalmú személyszállítási utazási kedvezményekről. Dostępne na: https://njt.hu/jogszabaly/2007-85-20-22 [data dostępu: 25.04.2025]. 

Bundesrecht konsolidiert: Gesamte Rechtsvorschrift für Bundesbehindertengesetz, Fassung vom 09.07.2025. Dostępne na: https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Gesetzesnummer=10008713 [data dostępu: 23.04.2025]. 

Decyzja nr RGD. 1/2007 Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Delegatura UOKiK w Gdańsku. 

Gesetz über die unentgeltliche Beförderung Schwerbehinderter im öffentlichen Personenverkehr, vom 9. Juli 1979 (BGBl. I S. 989), das durch Artikel 21 des Gesetzes vom 22. Dezember 1983 (BGBl. I S. 1532) geändert worden ist. Dostępne na: https://www.gesetze-im-internet.de/unbefg_1979/BJNR009890979.html [data dostępu: 09.07.2025]. 

Gesetz zur Regionalisierung des öffentlichen Personennahverkehrs (Regionalisierungsgesetz – RegG)  – Regionalisierungsgesetz vom 27. Dezember 1993 (BGBl. I S. 2378 ,2395), das zuletzt durch Artikel 1 des Gesetzes vom 20. Dezember 2024 (BGBl. 2024 I Nr. 441) geändert worden ist. Dostępne na: https://www.gesetze-im-internet.de/regg/BJNR239500993.html [data dostępu: 09.07.2025]. 

Konwencja o Statucie Szkół Europejskich, sporządzona w Luksemburgu dnia 21 czerwca 1994 r. (Dz.U. z 2005 r., poz. 10). 

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 września 2010 r. w sprawie dotacji przedmiotowej do krajowych kolejowych przewozów pasażerskich (Dz.U. z 2010 r., nr 188, poz. 1261). 

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie trybu korzystania przez posłów i senatorów z bezpłatnych przejazdów i przelotów na terenie kraju (Dz.U. z 2002 r., poz. 13). 

Sozialgesetzbuch Neuntes Buch – Rehabilitation und Teilhabe von Menschen mit Behinderungen – (Artikel 1 des Gesetzes v. 23. Dezember 2016, BGBl. I S. 3234) (Neuntes Buch Sozialgesetzbuch – SGB IX). Dostępne na: https://www.gesetze-im-internet.de/sgb_9_2018/BJNR323410016.html#BJNR323410016BJNG004300000 [data dostępu: 24.04.2025]. 

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 900, 1672, 1718 i 2005). 

Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 2778). 

Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz.U. z 2006 r., nr 249, poz. 1824).  

Ustawa z dnia 16 maja 2019 r. o Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 402). 

Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2112). 

Ustawa z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz.U. z 2024 r., poz. 380). 

Ustawa z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz.U. z 2024 r., poz. 380). 

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668). 

Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693). 

Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz.U. z 2024 r., poz. 1782). 

Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2039). 

Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2023 r., poz. 1100). 

Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz.U. z 2007 r., nr 180, poz. 1280). 

Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz.U. z 2021 r., poz. 2054). 

Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r., poz. 615 z późn. zm.). 

Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 13 marca 2023 r., Sygn. akt II K 74/20. Dostępne na: https://www.saos.org.pl/judgments/content/485701.html [data dostępu: 23.04.2025]. 

Wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 11 stycznia 2016 r., Sygn. akt VII K 1380/14. Dostępne na: https://www.saos.org.pl/judgments/210562 [data dostępu: 23.04.2025].